İstanbul… Birbirinden güzel tarihi yapıları, meşhur Boğaz’ı, köprüleri, gezilecek yerleri ve elbette kedileriyle meşhur bir şehir. Bugün İstanbul’un hangi semtine giderseniz gidin sizi şehrin asıl sahipleri olan kediler karşılar.  

Ancak İstanbul her zaman kedilerin şehri değildi. Eğer 16. Yüzyılda yaşıyor olsaydık şehrin sokaklarında kedileri değil maymunları görecektik. Günlük hayatın ayrılmaz parçası maymunlar ağaçlarda sallanıyor, gemilerde gözcülük yapıyor hatta kuyumcularda, terzilerde çalışıyordu. Peki maymunların İstanbul’da ne işi vardı? Ve asıl önemli soru; neden artık yoklar?  

İstanbul'da bir zamanlar maymunlar şehriydi

22 Aralık 1574’te 5 kardeşini boğdurtarak tahta çıkan III. Murad Osmanlı İmparatorluğu’nun en otoriter padişahlarından biriydi. Otoriterliğinin yanı sıra savaş stratejilerinde de oldukça başarılıydı. Doğuya doğru durmaksızın fetihlerini sürdüren III. Murad Osmanlı İmparatorluğunun servetine servet katıyordu. Aynı zamanda fethettiği yerlerdeki ilginç malları ve canlıları da İstanbul’a getiriyordu. İşte İstanbul’un maymunlarla tanışması da böyle oldu.  

Kuzey Afrika’dan getirilen maymunlar bir anda İstanbulluların gözdesi oldular. Galata ve Azapkapı’da maymun satan dükkanlar mantar gibi çoğalmaya başladı. Durumu iyi olan halktan kimseler maymunları evcil hayvanları olarak evlerinde beslemeye bile başladılar. Asıl kullanım yerleriyse Osmanlı Donanmasıydı. 

Donanmanın güçlü silahı maymunlar 

III. Murad dönemi Osmanlı İmparatorluğu’nun Akdeniz’de en güçlü olduğu dönemdi. Bu güçte maymunların payı azımsanamayacak kadar büyüktü. Keskin gözleri, kıvrak zekâları gemilerde oldukça işe yarıyordu. Direklere tırmanıp başka gemi var mı yok mu gözlemliyor, çıkardıkları seslerle insanlara haber veriyorlardı. Bu sayede donanma düşmanı veya tehlikeyi çok önceden öğrenebiliyordu.  

Ancak gel zaman git zaman gemicilerle halkın maymunlara olan ilgisi ve sevgisi birilerini rahatsız etmeye başladı. Bazı vatandaşlar ve sözü geçen kimseler maymunların insan hayatının bu kadar içinde olmasından hiç memnun değildi. Yalnız bir kişi hariç hiçbiri memnuniyetsizliklerini eyleme dökmüyordu. O bir kişi de padişahın en yakınlarından olan Molla Abdulkerim Efendiydi.  

 Sultan Murad’ın imamı Molla Abdulkerim Efendi gayrimüslimlere karşı olan düşmanlığıyla tanınan son derece tutucu ve zalim biriydi. Şehirde artan maymun popülasyonu da Mollanın zalimlik edebileceği yeni bir alan açılmasını sağladı. 

Maymunların Müslümanları yoldan çıkardığını, eğlenceye ve oyunlara düşkünlüğü artırdığını savunuyor, görülen yerde öldürülmeleri gerektiğini sık sık dile getiriyordu.  

Maymunları katlettiler 

Bir gün Cuma namazı sonrası molla verdiği vaazda mesnetsiz iddialarını ileriye taşıyarak maymunların müslüman kadınları fuhuşa sürüklediğini, kadınların maymunlarla cinsel ilişkiye girdiğini söyledi. Molla hitabet gücüyle halkı galeyana getirdi ve Cuma çıkışı taşkın kalabalık maymun pazarlarına baskına gitti.  

Tarihçiler o günden “Bütün büyük ağaçlar, sanki maymundan meyve vermiş gibiydi. İstanbul’da maymun sallanmayan tek bir ağaç kalmadı.” Diye bahseder.  

Abdulkerim Efendi, iri maymunlar için özel idam sehpaları bile hazırlattı.  Atıyla gezerek gördüğü her sehpaya kendisi tekme atarak maymunları öldürdü.  

Bu toplu katliamdan sonra maalesef ki İstanbul’da bir daha hiç maymun görülmedi. Katliama tanık halk Molla’ya “maymunkeş imam” lakabını taktı. Öldüğündeyse halkın büyük bölümü sevinç kutlamaları yaptı.